niedziela, 10 stycznia 2021

Small Axe (Mały topór) - recenzja


 


„Small Axe” ucieka łatwemu zaszufladkowaniu. Można go znaleźć na wielu listach najlepszych seriali roku 2020, ale jednocześnie niektóre (z pięciu) opowieści składających się na niego trafiło na niejedną listę najlepszych filmów ubiegłego roku. Autor projektu, Steve McQueen, który odżegnuje się od seriali telewizyjnych, powiedziałby pewnie, że to po prostu antologia pięciu historii opisujących życie karaibskich imigrantów w Londynie z lat 70. i 80. Będzie to chyba najuczciwsze postawienie sprawy, bo wszystkie odsłony niewiele ze sobą łączy, rozrzucone w czasie i różnych częściach miasta, opowiedziane w niejednolitym stylu wizualnym (kamera cyfrowa, ale też taśmy filmowe: 16 i 35 mm) dzielą ze sobą jedno – oskarżycielski palec wymierzony w brytyjskie społeczeństwo i systemowy rasizm Anglii tamtego okresu.


Steve’owi McQueenowi zajęło dekadę by pomysł na „Small Axe” przeobraził się w coś konkretnego, ale tak naprawdę ten projekt dojrzewał w nim od 50 lat. Urodzony w Londynie, będący dzieckiem karaibskich imigrantów, doświadczał rasizmu i niechęci ze strony białych Brytyjczyków, ale też wspólnotowego dzielenia się różnymi radosnymi momentami i walki o godne życie, przez całą młodość. Antologia jest zbiorem historii prawdziwych ludzi, kolekcją wspomnień McQueena i jego rodziny, a nawet biograficznymi fabułami. Poszczególne „odcinki” różnią się od siebie znacząco, jest dwugodzinny dramat sądowy, godzinna historia o niesprawiedliwym systemie edukacyjnym, ale też bardzo długa impreza w jamajskich rytmach. Szczególnie to ostatnie, czyli „Lovers Rock”, jest cholernie efektywne w podbijaniu serc odbiorców. Oparte na szczątkowej fabule skupia się na oddaniu piękna radosnej domówki czarnej społeczności bujającej się w rytmach reggae, soulu i przebojów disco. Długie ujęcia kamery krążącej wśród rozbawionego tłumu ludzi pozwalają zapomnieć na kilkadziesiąt minut o świecie i zanurzyć się w hipnotyzujących rytmach oraz poczuć energię tłumu, która bywa figlarna i radosna, ale też sensualna i pełna seksualnego napięcia. W roku, który był wypełniony kolejnymi nieodbytymi imprezami w prawdziwym życiu, McQueen zabrał widzów na najlepszą domówkę 2020.


„Lovers Rock” to emocje i wibracje, ale jeżeli chodzi o wartości poznawcze to najciekawszą wydała mi się historia wieńcząca „Small Axe” (tytuł jest nawiązaniem do piosenki Boba Marleya, która natomiast odnosiła się do przysłowia: „jeżeli jesteś wielkim drzewem, my jesteśmy małym toporem”), czyli „Education”, opowiadające o młodym chłopcu z dysleksją który zostaje przeniesiony do „klasy specjalnej” gdzie nie ma już szans na otrzymanie przyzwoitej edukacji. Nieprzypadkowo tak zaciekawia, ale też trafia w odpowiednie emocje, bo jest to poniekąd historia samego McQueena, którego niezdiagnozowana dysleksja, kolor skóry i opaska na oku (Steve miał „leniwe oko”) sprawiały, że był niedoceniany przez cały okres edukacji i odsyłany do klas skupionych na produkowaniu klasy robotniczej.


Warto sięgnąć po „Small Axe”, bo to ciekawy portret pewnej epoki, różnych odcieni tego samego miasta, a także pewnej konkretnej społeczności, jakże różnej pod wieloma względami, a jednocześnie niestety połączonej odbijaniem się od tej samej ściany zbudowanej z uprzedzeń, wrogości i rasizmu.

niedziela, 3 stycznia 2021

Normal People (Normalni ludzie) - recenzja

 


Nie zajęło zbyt długo żeby adaptacja bestsellerowej książki Sally Rooney podbiła moje serce. Jakieś kilkanaście minut pierwszego odcinka i byłem już kupiony. „Norman People” zaczyna się w okresie szkoły średniej, gdy narodziło się uczucie pomiędzy dwójką głównych bohaterów. Jest to zaledwie przygrywka przed właściwą drogą zabierającą widza w podróż przez okres ich studiów i tego, co następuje później, ale te pierwsze nastoletnie doświadczenia, ukradkowe spojrzenia, pierwsze rozmowy o życiu i sztuce, wczesne pocałunki, orgazmy i ekstazy, ale też rozczarowania sobą nawzajem, rzutują na kolejne lata znajomości Connella (Paul Mescal) i Marianne (Daisy Edgar-Jones). „Normal People” to historia pary, która byłaby dla siebie wprost stworzona, gdyby tylko nie wchodziły ciągle w drogę ich różne neurozy, depresje, traumy rodzinne, zahamowania psychiczne i kompleksy.


Historia związku Connella i Marianne to opowieść o wzlotach i upadkach, ale głównie o tych drugich, a tak naprawdę to o okresach pomiędzy. On ma poważne problemy z wyrażaniem uczuć, nie potrafi się otwierać na innych ludzi i jasno wyrażać swoich emocji, a do tego cechuje się postawą koniunkturalną, trochę wychodzi to z niechęci do „wychylania się”, a trochę (bardziej) z gówniarskiej obawy o utracenie swojej pozycji społecznej. Ona jest pozornie bezkompromisowa, ale wewnętrznie przetrącona emocjonalnie tym, jak reagują na nią wszyscy rówieśnicy, a także niezdrową (wręcz patologiczną) relacją z oziębłą matką i pełnym pogardliwej agresji bratem. On będzie ciągle sabotować ich relację swoją trudną osobowością. Ona będzie się godzić na upokarzające podstawy większości jej związków z mężczyznami, bo uważa, że nie zasługuje na nic lepszego.

 



Cała siła „Normal People” tkwi w tym, jak pierwszorzędnie zostało to napisane, odegrane i zrealizowane. Historia podbija serce swoją szczerością i wnikliwością w opowiadaniu o relacjach ludzkich. Kolejne rozstania, powroty, ale też inne związki pomiędzy, zawsze wypadają naturalnie. Nie ma tutaj krzykliwych emocjonalnie scen i wielkich dramatów, jest natomiast jakaś prawda o życiu i szczerość w opowiadaniu o związkach. Możemy często nie rozumieć zachowań bohaterów, dziwić się temu, jak łatwo czasem odpuszczają walkę o siebie i jak głupio sabotują swoje szczęście, ale czyni to ich historię tym prawdziwszą, bo wady postaci czynią ich tylko prawdziwymi ludźmi jakich mogliśmy kiedyś poznać. Rozpisanie tego na dwanaście półgodzinnych odcinków daje tej relacji odetchnąć pełną piersią. Pozwala zanurzyć się w tych pięknych chwilach romantycznych uniesień na odpowiednio długo, żeby poczuć wraz z bohaterami ich miłość, ale też obserwować z brzegu wszystko to, co wydarza się pomiędzy, wystarczająco długo, żeby zrozumieć ewolucję jaką przechodzą postaci i wyniesione przez nich lekcje. Jest to bardzo zmyślnie opowiedziane, często jednym cięciem montażowym, albo sceną, mówi się wszystko, co potrzebne widzowi, bez niepotrzebnego nabijania metrażu. Całe tygodnie, albo miesiące, z życia bohaterów potrafią paść „ofiarą” takiego cięcia montażowego, a jednocześnie wszystko jest jasne dla widza, bo nowe realia w jakie zostaje wrzucony w naturalny sposób wynikają z tego, co widział wcześniej. Zazwyczaj spotyka to poboczne postacie, zwłaszcza partnerów i partnerki głównych bohaterów, którzy często znikają z ich żyć poza kamerą, co tylko podkreśla, że tutaj liczy się tylko Connell i Marianne, a wszystko inne służy jedynie pokazania ewolucji ich relacji.


Od „Normal People” tak ciężko się oderwać, bo widza interesuje równie mocno oboje bohaterów i autentycznie kibicuje się ich związkowi który wydaje się być zrodzony trochę wbrew logice, a jednocześnie oparty na tak ogromnej wzajemnej chemii, przywiązaniu i pożądaniu, ale też ciekawości tego, co druga strona ma do powiedzenia, że nie trudno zrozumieć dlaczego ciągle do siebie wracają. Pozostaje tylko trzymać kciuki żeby niczym Jesse i Celine z kultowej trylogii Richarda Linklatera powrócili do nas kiedyś też Connell i Marianne, bogatsi o dekadę kolejnych doświadczeń, już w zupełnie innym punkcie życia, ale wciąż przyciągani do siebie jakąś magiczną siłą.

piątek, 16 października 2020

Saint Maud - recenzja

Zanim mi zamknęli lokalne kino zdążyłem się jeszcze wybrać w ubiegłym tygodniu na przedpremierowy pokaz „Saint Maud”. Niewiele wiedziałem przed seansem o nowym filmie od studia A24. Bazując na szczątkowych informacjach wyciągniętych z publikacji prasowych i zwiastuna, spodziewałem się horroru czerpiącego inspiracje z „Egzorcysty”, a tymczasem zostałem potraktowany mieszanką „Misery” z „Pająkiem” Cronenberga, ale nastrojem i tematyką mocno nawiązującego też do scenariuszy Paula Schradera (szczególnie w kwestiach religijnych). W odniesieniu do „Saint Maud” często używa się określenia horror, ale nie spodziewajcie się tutaj demonów, duchów i innego oczywistego mrocznego tałatajstwa, bo Rose Glass korzysta z powolnego budowania gęstej atmosfery nasyconej grozą i elementów horroru cielesnego do nakreślenia szarpiącego nerwy portretu osoby zaburzonej psychicznie. 

 

Maud (bardzo dobra rola Morfydd Clark) rozpoczyna pracę prywatnej pielęgniarki opiekującej się umierającą tancerką w średnim wieku. Amanda (Jennifer Ehle) bywa złośliwa, nieznośna i ogólnie trudna w obyciu. Przede wszystkim jest jednak znużona swoją egzystencją. „Umieranie jest takie nudne”, stwierdza z goryczą w pewnej chwili. Maud trochę ją bawi, nieco fascynuje, ale przede wszystkim to świetnie pochłania uwagę. Młoda kobieta wierzy, że dosłownie kontaktuje się z nią Bóg, który próbuje jej wskazać życiową drogę. Zaciekawione pytania Amandy i pozorne współodczuwanie „boskiej obecności” traktuje jako zaproszenie do intymnej relacji która ma prowadzić do zbawienia duszy umierającej kobiety. Maud nie dostrzega, że jest jedynie pociesznym kuriozum dla znudzonej hedonistki poszukującej jakiegoś urozmaicenia na finałowym etapie swego życia. Amanda nie dostrzega natomiast, że igra z osobą chorą psychicznie, która do tego nie jest tym za kogo się podaje. Jej prawdziwe imię odkrywamy dość szybko, gdy bohaterka spotyka na mieście byłą koleżankę, co zdradza przy okazji istnienie jakiegoś mrocznego wydarzenia z jej przeszłości będącego przyczyną zakończenia pracy w publicznej służbie zdrowia.

 

Powyższy akapit jest zaledwie zarysowaniem złożonego filmowego portretu Maud, która tak naprawdę do samego końca pozostanie dla odbiorcy nie w pełni odkrytą tajemnicą, wymagającą od widza samodzielnego poskładania jej historii z oszczędnie dawkowanych informacji. Co warto jednak dodać, nigdy nie staje się nowym wcieleniem Misery, czyli psychopatyczną, sadystyczną łotrzycą, znęcającą się nad chorą ofiarą. Reżyserka przygląda się Maud ze zbyt dużym ciepłem i empatią żeby pozwolić sobie na zrobienie z niej stereotypowej niebezpiecznej wariatki. Co nie znaczy, że czujemy się zrelaksowani, gdy obserwujemy jej ekranowe interakcje, i to nie tylko z innymi ludźmi, ale też własnym ciałem, które regularnie okalecza w wymyślne sposoby, co ma być świadectwem jej fanatycznej wiary. Im więcej elementów układanki zostaje odkrytych, tym więcej empatii mamy względem Maud, ale też tym większy niepokój w nas wzbudza jako osoba.

 

Bardzo ciekawy debiut reżyserski, interesująco opowiadający o religii, powoli wżerający się pod skórę odbiorcy, ciągle testujący jego uwagę, zachęcający do kwestionowania tego co widzi i zadawania licznych pytań (początkowo łatwo zwątpić, czy jest to historia osadzona współcześnie, czy też może kilka dekad temu, więc zaczyna się wypatrywać na ekranie informacji), a do tego kończący się ujęciem, które zostanie z widzem na długo po seansie.

czwartek, 10 września 2020

I’m Thinking of Ending Things - recenzja


Napiszę to już na wstępie. „I’m Thinking of Ending Things” Charlie’ego Kaufmana to jeden z najlepszych filmów tego roku. Jest to też jednak przykład dzieła, które należy polecać ostrożnie, bo odbić się od niego bardzo łatwo. Jeżeli lubicie oglądać tylko historie przejrzyste, klarowne, wykładające na stół wszystkie karty, kreślące realistyczny świat i niewymagające od widza skomplikowanej analizy otrzymanych (nierzadko surrealistycznych) tropów – najprawdopodobniej odbijecie się od tego filmu. Jeżeli trwająca kilka minut scena rozmowy powoduje nerwowe wiercenie się w fotelu – najprawdopodobniej odbijecie się od tego filmu. Jeżeli jednak podejdziecie do niego przygotowani, przede wszystkim to wyspani i wypoczęci (no nie jest to film na czwartkowy wieczór po robocie), z otwartym umysłem i gotowością do intensywnej rozkminy podczas seansu, no to najprawdopodobniej trafiliście na jeden z najlepszych filmów jakie zobaczycie w tym roku.

Kaufman od samego początku testuje cierpliwość odbiorcy zaczynając film kilkuminutowym monologiem wewnętrznym prowadzonym przez główną (?) bohaterkę (Jessie Buckley), który płynnie przechodzi w scenę jazdy samochodem z jej chłopakiem (Jesse Plemons). Wewnętrzne analizy dziewczyny rozmyślającej nad stanem ich związku i potrzebą zakończenia go, stale przerywane są przez Jake’a prowokującego kolejne rozmowy. I tak przez ponad 20 minut. O wielkim talencie scenopisarskim Kaufmana świadczy to, że idealnie wyczuwa moment, gdy to może stać się nieznośne. Podróż kończy się raptownie, jakby scenarzysta nagle zorientował się, że już dawno przekroczył ostatni znak ostrzegawczy i jeżeli teraz nie wyhamuje to widzowie zaczną się masowo ewakuować zanim odkryją kolejny punkt podróży. Oczywiście jest to odbiór czysto subiektywny i ktoś inny już po pięciu minutach filmu stwierdzi, że reżysera chyba zdrowo porąbało. No cóż, jak napisałem wcześniej, nie jest to film dla ludzi którzy boją się scen przeładowanych treścią. Na szczęście Kaufman napisał swoim postaciom tak zgrabne dialogi, a do tego odegrane zostały one z taką energią i talentem przez Buckley i Plemonsa, że oglądanie tego było dla mnie czystą przyjemnością.


Para w końcu dociera do rodzinnego domu Jake’a, gdzie kapitalny duet aktorski zamienia się w wybitny kwartet, gdy film zostaje na jakiś czas skradziony przez kapitalną Toni Collette i dotrzymującego jej kroku Davida Thewlisa. Jest to fragment filmu, który najzgrabniej radzi sobie w przyciąganiu uwagi odbiorcy, wystawiając go na wiele różnych bodźców jednocześnie – groza, humor, tajemnicze zachowania, groteska, surrealizm, nieoczekiwane zabawy z percepcją czasu, sceny z rodzicami oferują to wszystko, a nawet jeszcze więcej. Jest to też moment, gdy nieco odrealniona, ale jednak względnie normalna, opowieść skręca jednoznacznie w kierunku surrealnej jazdy w głąb czyjejś psychiki. Jeżeli ktoś nie uważał do tej pory i nie wyłapywał tropów podsuwanych przez reżysera, no to zapewne będzie to ostatni moment, gdy „I’m Thinking of Ending Things” był filmem zrozumiałym.

Charlie Kaufman sygnalizuje praktycznie od pierwszych minut, że jego opowieść jest tak naprawdę [OD TERAZ SROGIE SPOILERY !] wizją stworzoną przez obumierający mózg Jake’a, który postanowił „z tym skończyć”, czyli popełnić samobójstwo. Dziewczyna, której imię nieprzypadkowo zmienia się wielokrotnie, podobnie jak jej zainteresowania i umiejętności zawodowe, jest zapewne uformowana z różnych cech byłych dziewczyn Jake’a oraz jego urojonych, czy też wymarzonych, partnerek, jak chociażby tego ślicznego rudzielca stojącego na ulicy (czyli Buckley w pierwszej scenie), którego podglądał z okna. Dziewczyna maluje pejzaże, których autorem był tak naprawdę Ralph Albert Blakelock, czego dowiadujemy się po wizycie w piwnicy jego rodzinnego domu. Gdy „bohaterka” ogląda dawny pokój Jake’a to widać na półkach tomiki poezji oraz zbiór tekstów Pauline Kael, wybitnej amerykańskiej krytyczki filmowej. Później dziewczyna podzieli się „swoim” wierszem („Bonedog”, którego autorką jest tak naprawdę Eva H.D.) i wypowie długą filmoznawczą tyradę o „Kobietach pod presją” Johna Cassavetesa (zgaduję, że prawdziwą ich autorką była Pauline Kael).


Jake to młoda wersja woźnego ze szkoły, starego pana, któremu życie już przeleciało przez palce i to zdecydowanie nie w wymarzonym przez niego kierunku. Niedoceniony przez innych, wyśmiewany przez młode uczennice na szkolnym korytarzu (które sprzedają też lody w scenie nocnej śnieżycy), pozbawiony doświadczenia tej „prawdziwej” filmowej romantycznej miłości, pewnej nocy rozbiera się do naga i wchodzi do samochodu podczas potężnej śnieżycy. „Po jakim czasie dostaje się hipotermii? Może to dobry sposób, żeby umrzeć, jeśli muszę”, mówi do siebie dziewczyna pod koniec filmu. Jake najwyraźniej doszedł do podobnego wniosku i w ostatnich chwilach życia odtwarza najważniejsze jego punkty, śledzi kolejne stadia starzenia się swoich rodziców, wspomina partnerki, wyobraża sobie jak mogło wyglądać jego życie, albo dodaje mu dramatyzmu (scena taneczna), a w końcu przyznaje sobie nagrodę Nobla za „życiowe osiągnięcia”. Ostatecznie zamarza w aucie stojącym pod szkołą, którą sprzątał zapewne od lat. Jego ostateczny los zostaje ujawniony najcierpliwszym z widzów, którzy dosiedzieli do końca napisów. Rozmazany obraz nabiera wtedy ostrości i widzimy jego samochód w całości już zasypany śniegiem. Smutny koniec zwykłego gościa, który nikogo nie obchodził. Czy aby jednak na pewno? Czy telefony, które ignorowała „bohaterka”, nie pochodziły tak naprawdę od kogoś, kto był zaniepokojony nieobecnością Jake’a? Być może od żony i córki?

„I’m Thinking of Ending Things” jest pełne tropów interpretacyjnych, które Kaufman rozrzucił szczodrze, ale obudował to taką warstwą dialogów i przeciągniętych scen, że łatwo się rozkojarzyć i nie zauważyć istotnych informacji. Ponieważ nie jest to film łaskawy dla widza, który „nie nadąża” z wyłapywaniem i składaniem podsuwanych mu informacji, nie dziwi, że większość krytycznych głosów dotyczy niezrozumiałej i rozwleczonej (w przeciwieństwie do dwudziestominutowej jazdy samochodem?) drugiej połowy. Myślę jednak, że Charlie Kaufman spodziewał się takiego odbioru i rozmyślnie stworzył (podobno finalne) dzieło bezkompromisowe, życzliwe osobom gotowym na podjęcie się składania tych starannie rozrzuconych puzzli, ale zupełnie niedbające o komfort osób siedzących przed ekranem z telefonem komórkowym w ręce.

środa, 2 września 2020

Babyteeth - recenzja


Nie znoszę filmów o umierających nastolatkach. Znaczy się nie wszystkich, ale kilka tytułów z ostatnich lat zdołało obrzydzić ten motyw. Mam na myśli szczególnie jeden, ten chyba najsłynniejszy, czyli „Gwiazd naszych wina”. Styl w jakim romantyzuje się tam cierpienie i chorobę młodych ludzi jest żałosnym i tanim sposobem na wywoływanie wzruszeń. Nie wspominając już o tym, że był to dość nudny film. „Babyteeth” nie jest typowym filmem o umierających nastolatkach. Nie jest nudny. Nie jest żałosny. Przede wszystkim jednak, nie jest tanim wyciskaczem łez.

Młoda debiutantka, Shannon Murphy, od choroby głównej bohaterki ucieka na tyle daleko, jak to tylko możliwe, unikając szpitalnych pomieszczeń i białych kitlów, skupia się na opowieści o nastolatce wchodzącej w dorosłość, której może nigdy w pełni nie zaznać. Na historii rodziców, którzy muszą się nauczyć, że ich zadaniem nie jest ulżenie swojemu cierpieniu, a umożliwienie zapomnienia o bólu chorej córce. Na portrecie młodego bezdomnego ćpuna, który jest ostatnim gościem jakiego rozsądni rodzice powinni dopuścić w pobliże ciężko chorej córki, a zarazem jest dokładnie tym, czego ona potrzebuje w tym momencie – mieszanką chaosu, wdzięku, niestabilności emocjonalnej, chamskiego egoizmu, ale też powoli rozkwitającej czułości i troski. On jest tym, co sprawia, że ona może się poczuć żywa. Murphy wszystko to wpisuje w stylistykę kina niezależnego, czerpiąc garściami z amerykańskiego indie, ale próbuje wypracować z tego swój własny styl, który jeszcze chyba nie jest do końca dostrojony, co nie znaczy, że nie przyglądamy się temu procesowi z zainteresowaniem.

Napisałem wcześniej o braku nudy. Trochę skłamałem. „Babyteeth” może chwilami męczyć, bo reżyserka lubi zawieszać się na „zwyczajnych” momentach z życia bohaterów, na śniadaniu, nocnej imprezie, obcinaniu włosów, leżeniu przy basenie, wspólnej biesiadzie, ale nigdy nie miałem wrażenia, że te skrawki życia niczego mi nie zaoferowały w zamian za cierpliwe przyjrzenie się im. Jakoś w połowie filmu zerknąłem na zegarek i zdziwiłem się, że jestem dopiero po godzinie seansu, a moja głowa jest wypełniona już tak wieloma informacjami na temat bohaterów. „Babyteeth” bywa niespieszne, ale te dodatkowe minuty w każdej ze scen nie są marnowane, bo składają się na starannie budowaną siatkę relacji pomiędzy postaciami i obudowywania ich kolejnymi warstwami starannie dawkowanej treści, co nadaje im głębi psychologicznej.

W połączeniu z doskonałą obsadą, nie ma tutaj słabego ogniwa, sprawia to, że pod koniec seansu cała czwórka jest nam bardzo bliska, doskonale rozumiemy ich motywacje, a niektóre decyzje, pod którymi sami byśmy się nie podpisali, możemy traktować jako dziwne, ale pasujące do tego, co wiemy o postaciach.

Wszystko to składa się na film, który zostaje z widzem po seansie, siedząc mu w głowie, ale też sercu, bo Murphy z chirurgiczną precyzją potrafi aplikować sceny o dużym ciężarze emocjonalnym.

niedziela, 23 sierpnia 2020

Unhinged (Nieobliczalny) - recenzja

 

W czasach, gdy premiery kolejnych filmów są głównie wstrzymywane albo przesuwane na później, młode studio Solstice poszło odmienną drogą i przyspieszyło premierę „Unhinged” żeby „przetestować wody”, ale też uniknąć jesienno-zimowego kinowego ścisku blockbusterów. Film do tej pory zarobił dziesięć milionów, co nie jest może jakąś oszałamiającą kwotą, ale dystrybutorzy „Babyteeth” (w sumie 320 tysięcy dolarów na koncie) i „Proximy” (730 tysięcy, a film zaliczył wiele światowych premier jeszcze przed startem pandemii) przygarnęliby ją chętnie.


Jeżeli macie opory przed wybraniem się jeszcze do kina to „Unhinged” raczej nie jest tym filmem, który byłby warty „przełamania się”, ale warto o nim pamiętać, gdy już przeglądacie oferty multipleksów w poszukiwaniu czegoś nowego do obejrzenia na dużym ekranie. „Unhinged” może odstraszyć kiepskimi recenzjami, ale może też okazać się wyborną rozrywką jeżeli tylko dokona się świadomego wyboru. Film Derricka Borte’a to rasowy przebój tygodnia z osiedlowej wypożyczalni kaset VHS z lat 90. Produkcja oparta na prostym pomyśle, który można by streścić w jednym zdaniu, ale na tyle fajnym, żeby przytrzymać przed ekranem do samego końca. Nie bez znaczenia jest, że uniknięto zbyt częstego we współczesnym kinie wodolejstwa i całą historię zamknięto w zgrabnych 90 minutach. Jest to idealny czas projekcji dla tego typu produkcji.


„Unhinged” z całą pewnością nie można „zarzucić” oryginalności. Wzięto „Pojedynek na szosie”, dorzucono „Upadek”, a całość zmieszano z furą schematów gatunkowych. Nie ma tu miejsca na jakieś specjalne zaskoczenia fabularne, wiele rozwiązań przewiduje się z dużym wyprzedzeniem, a cała historia idzie jak po sznurku. Co nie znaczy, że film nie sprawia frajdy. Już otwierający go montaż nagrań z agresywnymi miejskimi „interakcjami” pomiędzy Amerykanami przypomina czasy prologów b-klasowych thrillerów z lat 90. Warto zobaczyć jeżeli tylko potraficie docenić takie kino, czyli proste, bezpretensjonalne, odtwórcze, ale przy tym dość energetyczne, zrealizowane bez zarzutu, odegrane wprawdzie bez fajerwerków, za to solidnie, bez sprawiania wrażenia, że ktoś tutaj przyszedł na plan żeby zarobić na renowację swojego dachu i nie zamierza tego ukrywać.


Największym pozytywnym zaskoczeniem jest Caren Pistorius, która wyciska zaskakująco dużo „mięsa” z niespecjalnie rozbudowanej w scenariuszu głównej postaci i nadaje bohaterce na tyle charakteru, żeby widza obchodził jej los. Russell Crowe opiera swoją kreację na groźnych warknięciach, ale już sama jego monstrualna masa ciała, „odziedziczona” z produkcji „Na cały głos”, wystarczyłaby w tym przypadku za „środek aktorski”, bo gdy tylko dochodzi do fizycznego starcia z nim to facet niewiele więcej musi już zrobić żeby wywołać odpowiedni efekt. Cały koncept filmu opiera się na tym, że widz śledzi z uwagą wydarzenia, bo jest ciekawy tego, co jeszcze odwali niezrównoważony psychicznie gość grany przez Russella Crowe. I to działa, bo napięcie jest tutaj budowane bardzo sprawnie, tempo narracji nie łapie żadnych zadyszek, a wybuchy przemocy są dość mocne, ale raczej okazjonalne. Nie ma tutaj miejsca na budowanie niewygodnej moralnie sympatii widza do antagonisty, bo bohater Russella to kawał gnoja, który bez mrugnięcia okiem morduje niewinnych i spuszcza łomot kobietom oraz dzieciom. Ostateczne starcie z nim jest na tyle satysfakcjonujące, ale przy tym pocieszne, że totalnie puściły mi już hamulce i razem z (nieliczną) resztą osób obecnych na sali kinowej, zacząłem się zarykiwać głośnym śmiechem. Już chociażby dla tego momentu było warto wybrać się do kina, bo jeszcze długo będę go wspominać, szczerząc zęby.


„Unhinged” to kwintesencja radochy, którą może dać takie niespecjalnie dobre, a zarazem bardzo udane, kino z niższej półki.

niedziela, 5 lipca 2020

Historia młodości Paula Schradera, czyli rewolwery, autodestrukcja i religijny fanatyzm


Paul Schrader od zawsze prezentował dość osobliwe podejście do broni palnej. Była jego obsesją, elementem wizerunku (dbał o to żeby rewolwer leżał zawsze na widoku w jego domu, później towarzyszyła mu jeszcze korona cierniowa), ale też potencjalną zgubą, ostrzem wiecznie wiszącym nad jego głową. John Milius (późniejszy reżyser „Conana Barbarzyńcy”, a zarazem scenarzysta takich filmów jak „Siła magnum” i „Czas apokalipsy”) na początku lat 70. wybrał się z nim do sklepu sportowego leżącego w Beverly Hills. Sprzedawca wręczył Schraderowi rewolwer Smith & Wesson .38. Paul z miejsca się w nim zakochał. Idealnie leżał w dłoni, był zimny, masywny. Wtedy zobaczył jakąś dziewczynę przy półce z rakietami tenisowymi. Wymierzył lufę w kierunku głowy nieznajomej i podążał za nią bronią, gdy kobieta przemieszczała się po sklepie, jednocześnie kilkukrotnie naciskając za spust. Wzorcowy psychol, któremu nie powinno się sprzedawać broni. Milius opowiedział tę historię Martinowi Scorsese. Wykorzystał ją później w „Taksówkarzu”. Napisanym zresztą przez Schradera. W dziesięć dni.

Rewolwer stale towarzyszył Schraderowi. Jeden model trzymał w schowku swojego samochodu i notorycznie wymachiwał nim w kierunku ludzi. Drugi trzymał przy łóżku, bo twierdził, że ktoś próbował się włamać do jego mieszkania. Gdy pisał scenariusze filmowe to rewolwer zawsze leżał obok niego. Jeżeli miał blokadę twórcą to łapał za spust i wielokrotnie pociągał za niego. Broń stanowiła też nierozerwalny element jego fantazji samobójczych. Paul opowiadał o tym ciągle, że włoży sobie broń do ust i pociągnie za spust, ale najpierw owinie głowę w ręcznik żeby nie narobić bałaganu. Samobójcze myśli były zresztą rodzinną klątwą.

Jego starszy brat Leonard (mający na koncie kilka scenariuszy oraz dwa wyreżyserowane przez siebie filmy) miał odmienne podejście, obawiał się broni palnych. Trzymał się od nich z daleka, bo bał się, że może się kiedyś zastrzelić. Nie chciał, żeby to było takie łatwe, bo wiedział, że pewnej nocy będzie siedzieć samotnie w pokoju z naładowaną bronią w dłoni i rozważać pociągniecie spustu. Sam to opisywał tak: „Nie było to coś w stylu: miałem zły dzień więc chcę się zabić. O nie, żądza zrobienia tego, autentyczna potrzeba, była czymś namacalnym. Chciałem to zrobić, a zarazem nigdy nie chciałem tego uczynić. Byłem jednocześnie trzy sekundy od zrobienia tego i trzy miliony lat świetlnych od tego. Czułem, jak oba te przeciwstawne uczucia stale toczą wojnę we mnie. Zalewałem się potem, a temperatura podskakiwała mi od tego. Czasem wpatrywałem się w ścianę, próbując wyciszyć tę gorączkę, ale bywało, że jeszcze bardziej narastała i wtedy zdecydowanie nie mogłem mieć w pobliżu żadnej broni. Nie mógłbym spać spokojnie. Odkryłem, że gdy trzymałem lufę w ustach to zasypiałem jak niemowlę ze smoczkiem. Działało to przez dwa lub trzy tygodnie, aż nagle przestawało wystarczać, bo broń nie była naładowana. Wiedziałem, że jeżeli naładowałbym tę sukę to znowu spałbym jak niemowlę”. Paul również zasypiał leżąc obok naładowanej broni.


Niezdrowa relacja z bronią palną obu braci miała podłoże w ich dzieciństwie, ale też historii rodziny. Brat ich ojca popełnił samobójstwo gdy jego żona oczekiwała porodu ich ósmego dziecka. Paul miał wtedy sześć lat. Pięć lat później najstarszy syn popełnił samobójstwo w rocznicę śmierci ojca. Kolejnych pięć lat później jego śladem poszedł następny syn ich wujka. Również w rocznicę śmierci ojca. Dwadzieścia lat później następny syn zdecydował się wrócić w rodzinne strony i zatrudnić w firmie naftowej ojca, bo bał się, że jeżeli czymś nie zajmie myśli to podąży ich śladem w kolejną rocznicę.

Nie był to jedyny koszmarny element dzieciństwa braci Schrader, który naznaczył ich do końca życia. Paul i Leonard wychowali się w latach 50. w rodzinie fanatyków religijnych należących do wspólnoty Chrześcijańskiego Kościoła Reformowanego, będącego odłamem holenderskiego Kalwinizmu. Ich rodzice uważali muzykę, telewizję, a zwłaszcza rock and roll za dzieło diabła. Ich ojciec co niedzielę zabierał całą odświętnie ubraną rodzinę do kościoła na godzinę przed początkiem mszy, bo chciał mieć pewność, że usiądzie w swoim rzędzie. „Nieważne jakbyś się nie starał to zawsze okazywało się, że jesteś zbyt głośny i dostawałeś łokciem w żebra. Po trzecim łokciu miałeś już pewne, że zostaniesz wybatożony. Dostawałem lanie sześć albo siedem razy w tygodniu. Wystarczyło być normalnym człowiekiem przez 24 godziny, oddychać, jeść, spędzać czas w pokoju zabaw i prowadzić zwykłe życie, żeby złamać każdego dnia dwadzieścia reguł, a trzy z nich były warte lania. Wystarczyło, że zdjąłem swoją niedzielną koszulę żeby ojciec rozłożył mnie na kuchennym stole i wychłostał kablem od swojej maszynki do golenia. Wtyczka wbijała mi się w plecy i zostawiała małe punktowe ślady krwi, które ciągnęły się w dół moich pleców.”, wspominał później Leonard. Matka była nie lepsza, bo pewnego dnia żeby pokazać Paulowi, czym jest piekło, wzięło jego dłoń i dźgnęła igłą.

Ich mama jednak była mniej metodyczna i bezlitosna w egzekwowaniu kar. Leonard: „Ojciec był jak maszyna. Zawsze oznajmiał mi z góry liczbę. Jeżeli powiedział, że wleje mi dwadzieścia razy to bił mnie dwadzieścia razy. Matka lała mnie kijem od szczotki. W kuchni. Bywało, że kij łamał się na moich plecach. Wystarczyło jednak ją rozbawić, żeby nie była w stanie dalej kontynuować lania. Zachowywałem więc różne żarty specjalnie na te okazje. (…) Zawsze czekałem na pierwsze uderzenie, którego nie mogłem zatrzymać. I wtedy mówiłem dowcip, dbając o to, żeby nie spalić puenty. Jak tylko zaczynała się śmiać to było już dobrze, ale zawsze dodawała „nie mów o tym ojcu, to nasza tajemnica”. Odrobina S&M na środku kuchni.”


Bracia nie mogli oglądać filmów i telewizji. Paul pierwszy film w życiu zobaczył jako siedemnastolatek. Jednego dnia, gdy matka nakryła go na słuchaniu piosenki Pata Boone’a, roztrzaskała radio o ścianę. Leonard kiedyś zbuntował się i poszedł do kina na „Anatomię morderstwa”. Uczony od dziecka, że kino jest świątynią bezeceństwa, spodziewał się dantejskich widoków, a zamiast tego zaskoczony zobaczył zwykłe miejsce jakich wiele. Siedział jednak tak przerażony, że w trakcie seansu doznał silnej halucynacji - ekran się nagle rozstąpił i Leonard był świadkiem Sądu Ostatecznego. Wiedział, że to tylko urojenie i nie dzieje się naprawdę, ale nie był w stanie tego znieść. Uciekł z kina, ale po przebiegnięciu kilku przecznic uspokoił się i zaczął wyklinać, że jak ma zamiar kiedykolwiek opuścić to przeklęte miasto, jeżeli nawet nie potrafi zobaczyć filmu bez wpadnięcia w stan psychozy. Wrócił więc do budynku. I to był jego pierwszy seans kinowy.

Paul ostatecznie zakochał się w filmach, bo były czymś zakazanym. Gdy uczył się w Columbii to wziął udział w letnich kursach filmowania, gdzie poznał Pauline Kael, słynną amerykańską krytyczkę filmową. Kobieta zszokowała go, gdy odnosząc się do jakiejś komedii powiedziała: „wybuchy śmiechu były równie rzadkie, co włosy łonowe na piździe starej baby”. Paul nie wiedział, że kobiety mogą używać takich słów. Kael załatwiła mu pracę krytyka filmowego w L.A. Free Press, którą później stracił, gdy zjechał „Easy Ridera”. Najważniejsze jednak, że kobieta wkręciła go również do UCLA Film School.

Znając jego historię mniej dziwi, że jego umysł stworzył później scenariusze takich filmów jak „Taksówkarz”, „Wściekły Byk”, „Dwa światy”, „Ostatnie kuszenie Chrystusa”, „Ciemna strona miasta”, czy też „Pierwszego reformowanego” sprzed trzech lat.


Pierwsze zdjęcie: Martin Scorsese, Paul Schrader i Michael Phillips (producent) na planie „Taksówkarza”

Źródło:
"Easy Riders, Raging Bulls", Peter Biskind

niedziela, 14 czerwca 2020

The Last Dance (Ostatni taniec) - recenzja


Był rok 1996. Wszyscy chodziliśmy w czapeczkach z logami amerykańskich drużyn koszykarskich. Nie pamiętam kto w mojej klasie był tym pierwszym, ale po tygodniu już wszyscy chłopacy mieli swoją pierwszą czapeczkę. O NBA mieliśmy jeszcze nikłe pojęcie więc wybierało się po prostu fajne logo, a drużynę próbowało się śledzić później (u mnie padło na Charlotte Hornets). Wiązało się z tym trochę rytuałów. Daszek czapeczki należało mocno zgiąć, bo prosty był niewyobrażalnym obciachem. U kolegów zawsze liczyło się ilość szwów na nim i stwierdzało z satysfakcją: „pff, nieoryginalna, brakuje jednego”.Wątpię, czy ktokolwiek w mieście naprawdę miał tę mityczną „oryginalną czapeczkę”, bo przecież wszystkie i tak były kupowane na lokalnych bazarach, ale podstawówka rządziła się swoimi prawami i pokrętną logiką. Oglądało się TVP 2. Kupowało magazyn Pro-Basket. Powoli poznawało nazwiska wszystkich istotnych graczy. Podniecało się wygranymi Chicago Bulls. Po kilku latach zapominało o całej sprawie.

Oczywiście nie wszyscy. Znam ludzi, którzy przez te 20 lat nigdy nie zapomnieli o NBA, śledzili rozgrywki, nie dosypiali nocami z powodów oglądanych meczów i ekscytowali się ich wynikami, ale większość osób z pokolenia zafascynowanego drużyną Michaela Jordana straciła zainteresowanie amerykańską koszykówką wraz z ostatnim meczem tegoż składu (sporo ludzi za to przerzuciło się na śledzenie polskiej ligi). O pokoleniowym charakterze tej kilkuletniej fascynacji NBA świadczy pewnie to, jak szybkim hitem wśród 30-latków i 40-latków stał się serial dokumentalny „The Last Dance”. O tym, jak wielką osobowością był Michael Jordan dowodzi natomiast to, że ich młodsi koledzy oraz koleżanki z podobnym zainteresowaniem zasiadali przez kilka tygodni do kolejnych odcinków na Netfliksie. Serial „The Last Dance” nie byłby jednak takim ogromnym sukcesem, gdyby tylko trafiał w odpowiednie nostalgiczne tony i opowiadał o wybitnej drużynie.


Pochłonięty w maju nadrabianiem innych produkcji, zasiadłem do niego dopiero kilka dni temu i natychmiast się zachwyciłem. Poczekanie na całość okazało się być dobrym pomysłem, bo „The Last Dance” wciąga niemiłosiernie i późnymi wieczorami musiałem walczyć z pokusą „jeszcze jednego odcinka”. Styl w jakim to opowiedziano, nieliniowa narracja, doskonała reżyseria, dynamiczne tempo, muzyka, montaż, wszystko tutaj zawsze trafia w odpowiednie emocje i nie pozwala oderwać się od ekranu. Jest to z całą pewnością seria, która wymaga uwagi, bo historia kluczy, pozornie porzuca dane wątki, żeby opowiedzieć o czymś zupełnie innym,wprowadzić jakąś nową postać, cofnąć się do jej dzieciństwa, albo pokazać widzowi coś zupełnie innego, ale finalnie wszystko okazuje się być ze sobą ściśle powiązane, wydarzenia oddzielone kilkuletnią przerwą mają na siebie istotny wpływ, a wszystkie wątki ładnie się ze sobą zazębiają. Widać, że starannie to sobie najpierw wszystko rozpisano i zamiast prostej podróży po sznurku, czyli chronologicznie od początku do końca, postawiono na ciągłe żonglowanie różnymi punktami w czasie, co fantastycznie podkręca atrakcyjność (i tempo) całego dokumentu, ale musiało pewnie przyprawiać o ból głowy przy montażu.

Twórcy „The Last Dance” genialnie sobie radzą ze sztuką ściągania pełnej uwagi odbiorcy. Serial sprawia wrażenie emocjonującego thrillera, rzuca „przynęty” w ostatnich sekundach odcinków, praktycznie cliffhangerowe w swej naturze, które zachęcają do oglądania pierwszych minut kolejnych odcinków, a pierwsze minuty tychże, nasycone emocjami i zapowiedzią kolejnych ciekawych opowieści, robią jeszcze większy smak na kontynuowanie seansu. Nawet krótka czołówka, nasycona sensacyjnymi cytatami oraz dramatyczną muzyką, składa obietnicę wieczoru spędzonego na skraju fotela. I dlatego łatwo pozostać głuchym na słowa krytyków, którzy wytykają, że może Michael Jordan jednak nie powinien być producentem dokumentu o sobie. I może rzeczywiście zbyt dużo miejsca poświęcono tutaj jego osobie. I zbyt łatwo wybacza się mu różne grzechy. Siedząc jednak na skraju fotela, oglądając z wypiekami historię Chicago Bulls, chłonąc obrazki z kolejnych niesamowitych akcji na boisku, przypominając sobie o tym, dlaczego kiedyś się kochało oglądać mecze NBA, jednocześnie obiecując sobie, że spróbuje się powrócić do śledzenia tego sportu, raczej nie myśli się o tym, czy uwaga twórców została sprawiedliwie rozłożona. Myśli się natomiast, jak cudownie opowiadają o tym, co postanowili nam pokazać.

poniedziałek, 8 czerwca 2020

O "trylogii zemsty" Chan-wook Parka.


Powtórzyłem sobie całą trylogię zemsty Chan-wook Parka. Po latach najbardziej zyskał „Pan zemsta”, którego teraz bardziej doceniłem. Z pierwszego seansu pamiętałem zaskakująco dużo, oprócz tego, co najbardziej dało mi teraz po głowie – dość przygnębiającego komentarza społecznego. Park sporo miejsca poświęca na pokazanie nierówności społecznych, skrajnej nędzy w jakiej żyją najubożsi Koreańczycy, tragedii, jaką może być dla ich rodzin nagła utrata pracy, żerujących na tym hien i oderwanych od tej rzeczywistości bogaczy. Dodatkowego „smaczku” temu ostatniemu elementowi dodaje znany z „Parasite’a” aktor Kang-ho Song (który u Parka występował równie często, co u Bonga) wcielający się tutaj w bogatego mężczyznę, czyli w postać, której szoferem był w zeszłorocznym filmie. Oprócz tego, że to jego tutaj wozi po mieście prywatny szofer, niewiele go jednak łączy z prezesem Parkiem z „Parasite’a”, bo historia „Pana Zemsty” stawia go w roli ofiary, która staje się też katem.

Z pierwszego seansu sprzed lat pamiętałem, że film mnie trochę wymęczył powolnym tempem. Dwie dekady jeżdżenia na festiwale filmowe zrobiły chyba swoje, bo teraz zupełnie tego nie odczułem. „Pan Zemsta” jest oparty na dość częstej w azjatyckich produkcjach niespiesznej narracji, która nie pędzi na złamanie karku, lubiąc zawiesić się na jakichś detalach z dnia codziennego, ale też nie katuje widza kamerą zawieszoną przez kilka minut na statycznym kadrze. A zatem leży o kilka długości nudy od ślamazarności „slow cinema”, ale jednak jest na tyle wolne, żeby nieoswojony z tym niecierpliwy odbiorca zaczął się nerwowo wiercić w fotelu.

„Pan Zemsta” siedział mi w głowie przez te wszystkie lata, bo Park wybitnie opowiada obrazem, konstruując kadry, sceny i postaci, które wprasowują się w mózg widza. Różne urywki ze scen nad rzeką, scena tortur, szmaragdowe włosy głuchoniemego chłopaka – wszystko to zawsze powracało do mnie we wspomnieniach, gdy coś mi przypominało o filmie i całej trylogii. Po ponownym seansie zostanie ze mną jeszcze kilka kolejnych scen.


„Oldboy”, czyli środkowy segment trylogii, był filmem, który zapewnił Parkowi sławę na całym świecie, głównie dzięki zgarnięciu Grand Prix na festiwalu w Cannes. Przewodniczącym jury był wtedy Quentin Tarantino więc oczywiście na polskim plakacie zadbano później o wrzucenie jego wypowiedzi mówiącej: „ten film jest bardziej tarantinowski niż wszystko co do tej pory zrobiłem”. No cóż, nie był to pierwszy raz, ani tym bardziej ostatni, gdy widzów próbowano ściągnąć do kin nazwiskiem jakiegoś znanego reżysera. Nie zliczę ile razy musiałem ludziom tłumaczyć w tamtym okresie, że „Hostel” nie jest nowym filmem Tarantino. Wracając do sedna, jeżeli zamierzacie dopiero rozpocząć swoją przygodę z trylogią zemsty i kinem Parka, a nie jesteście zbytnio „oswojeni” z azjatyckimi produkcjami, no to „Oldboy” będzie dobrym pomysłem na początek. Po pierwsze, bo to jest film, który zwyczajnie warto znać jeżeli interesujemy się kinem. Nakręcona na jednym ujęciu scena mordobicia w korytarzu, oprócz tego, że jest majstersztykiem, zainspirowała wielu naśladowców, zarówno w kinie azjatyckim, jak i produkcjach angielskojęzycznych. Po drugie, bo to interesująca historia, poprowadzona w nieoczywisty sposób, oparta na zagadce do rozwiązania i dość szokującej niespodziance. Po trzecie, bo to bardzo dobry film jest.

„Pani Zemsta” to najładniej wyglądający film z całej trylogii (warto dodać, że wszystkie trzy znacząco różnią się od siebie stylistyką, pracą kamery, ogólnym pomysłem na zdjęcia), ale też chyba najsłabszy, co nie przeszkadza mu być jednak bardzo dobrą produkcją. Jeżeli miałbym wskazać na najbardziej „tarantinowski” film to nie byłby to „Oldboy” (no chyba, że pod względem stężenia przemocy i okrucieństwa) tylko właśnie „Pani Zemsta”, poplątana fabularnie, często skacząca chronologicznie do tyłu, żeby dorzucić kolejny element historii, starannie budując tym scenę pod finałowy akt, który zarazem wieńczy temat całej trylogii opowiadającej o pogoni za zemstą oraz o tym, co robi to z ludźmi i ich otoczeniem. W finałowym akcie zemsty, kolory w filmie powoli zanikają, stopniowo przechodząc w czerń i biel, jakby operator chciał powiedzieć, że w świecie tych postaci nie pozostało już miejsca na odcienie szarości, moralne rozterki i akty dobroci. Jest tylko jedna wartość – zemsta. Jeżeli jest wina, no to musi być też kara, co można planować całymi latami, a ogień trawiący serce i tak nigdy nie zagaśnie. W „Oldboyu” było to zresztą jeszcze dobitniejsze, bo zemsta była tam czymś, czemu warto poświęcić połowę życia, a wraz z wykonaniem kary utracić jedyną wartość jaką miała już egzystencja dla osoby odpłacającej komuś za dawne cierpienie.

wtorek, 17 marca 2020

Epidemia - szalony wyścig do sal kinowych


W październiku roku 1992 magazyn The New Yorker opublikował artykuł zatytułowany „Crisis in the Hot Zone”. Jego autor, Richard Preston, opowiedział o nadludzkim wysiłku jakiego dwójka wojskowych wirusologów dokonała żeby zdławić epidemię wirusa Ebola. Zaraza została przeniesiona z afrykańskiego lasu deszczowego na teren wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych i była zdolna do przeskakiwania pomiędzy gatunkami, bo ludzie zarazili się od małp. Jeżeli kryzys nie zostałby wtedy zażegnany to miałby szansę rozprzestrzenić się po całym świecie i potencjalnie wykończyć ludzkość. Co ciekawe, wspomniana para wojskowych specjalistów (Nancy i Jerry Jaxx) była małżeństwem, a w okresie epidemii Nancy została awansowana na pułkownika, przewyższając tym samym rangą swojego małżonka, co czyniło ich historię tym ciekawszą z perspektywy reportera. Małżeństwo żyło w stanie ciągłej paranoi, bo najmniejsze rozerwanie ich kombinezonów ochronnych mogło zaowocować zarażeniem śmiertelną chorobą. Nancy przeżyła horror, gdy pewnego dnia doszło do przecieku w kombinezonie i jej rękawica wypełniła się krwią zarażoną wirusem Ebola, gdy akurat miała skaleczony palec. Wszystko to brzmiało jak gotowy scenariusz do filmu i oczywiście nie trzeba było długo czekać żeby ktoś z Hollywood zainteresował się tą sprawą.

W początkowych tygodniach roku 1993 Richard Preston odebrał telefon od Arnolda Kopelsona. Mężczyzna wyprodukował takie hity jak „Pluton”, „Ścigany” i „Upadek”. Kopelson zawsze dbał o to, żeby jego rozmówcy wiedzieli z jaką grubą szychą mają do czynienia (nigdy nie zapominał też wspomnieć o wygranym Oscarze za film „Pluton”), więc zaczął rozmowę od zadania podstawowego pytania: „czy wiesz kim jestem?”. Zanim Preston miał okazję rozsiąść się wygodnie w fotelu to usłyszał już, że Kopelson („nazywaj mnie Arnold”) ma się doskonale i chciałby kupić prawa do jego artykułu, bo zamierza nakręcić o tym ważny film, który dokona zmiany w społeczeństwie. Podkreślił jeszcze, że nigdy nie robi filmów o budżetach niższych, jak 50 milionów dolarów, a tak w ogóle to kontaktował się już z prawnikami i jest pewien, że może nakręcić film o tej historii nie posiadając zgody od Prestona. Witamy w Hollywood.


O czym Preston jeszcze nie wiedział - Kopelson od jakiegoś czasu już pracował nad scenariuszem opowiadającym o zdarzeniach opisanych w artykule. Ponieważ nikt nie może posiadać praw do tego rodzaju faktów, bo należą one do domeny publicznej, więc można swobodnie je wykorzystywać jeżeli tylko nie wspomina się przy tej okazji nazwisk prawdziwych ludzi. Jeżeli wykorzystuje się nazwiska autentycznych osób to oczywiście należy uzyskać od nich zgodę. Kopelson miał już gotową pierwszą wersję scenariusza, z której nie był jednak zadowolony, zgłosił się więc do Teda Tally’ego („Milczenie owiec”) o poprawienie materiału. Prestona zamierzał zatrudnić w roli konsultanta, ale historia miała być tylko luźno oparta na faktach, bo planował nadać wydarzeniom odpowiedniego dramatyzmu i rozmachu. Producent stwierdził, że artykuł był dołujący, bo opowiadał w zasadzie o 100 małpach, które skończyły martwe. Nie dość, że miałby później na głowie aktywistów od praw zwierząt to nie miałby do tego niczego wpisującego się w formułę hollywoodzkiego filmu. Praw do wykorzystania artykułu ostatecznie nie zdobył, bo został przelicytowany przez Lyndę Obst („The Fisher King”) reprezentującą 20th Century Fox.

Ku zdziwieniu Obst nie zatrzymało to Kopelsona (reprezentującego Warner Bros) przed dalszymi pracami nad filmem. Jak sam powiedział: „jestem z Brooklynu i nie lubię przegrywać”. I tym sposobem rozpoczął się wyścig z czasem pomiędzy dwoma projektami: „The Hot Zone”, produkowanym przez Obst, oraz „Pandorą”, nawiązującą tytułem do greckiego mitu, realizowaną przez Kopelsona. „Pandora” szybko została przemianowana na „Outbreak” (co później w Polsce pokazywano pod tytułem „Epidemia”). Lynda Obst zgłosiła się najpierw do Jamesa V. Harta („Hook”, „Drakula”) z zadaniem napisania scenariusza. Hart właśnie skończył pisanie scenariusza „Kontaktu”, co zajęło mu ponad dwa lata i zaowocowało głównie utratą pracy, gdy tylko oddał skończoną wersję, która bardzo nie spodobała się ludziom z Warner Bros. Nie zraziło to Obst, która wiedziała jedno – Hart jest łebski i rozumie zagadnienia naukowe.

Hart dostał od 20th Century Fox trzy wytyczne. Po pierwsze: „dobrzy goście muszą zwyciężyć”. „Oczywiście każdy wirusolog, któremu to powiedziałbyś, odparłby, że tych starć się nie wygrywa, bo możesz co najwyżej wrzucić dżina z powrotem do butelki i czekać na następnego, który się z niej wydostanie”, skwitował to Hart. Po drugie: „przerazić ludzi”. „Powiedzieli mi, że wirus ma być równie przerażający co rekin w „Szczękach”. Nie stanowiło to specjalnego wyzwania, bo wszyscy specjaliści z którymi rozmawiałem, o wirusach wypowiadali się z tak dużą estymą, jakby komentowali jakieś dzieła sztuki – niesamowite, bezduszne, przepiękne stworzenia. Mikroby mogą poważnie zagrozić naszemu społeczeństwu, stanąć przeciwko całej naszej technologii, rzucić wyzwanie wszystkiemu, co stworzyła rasa ludzka, i mieć to w dupie”. Po trzecie: „musi dostarczyć scenariusz w dziesięć tygodni”. I to było najtrudniejsze, bo w tym czasie musiał zgłębić temat, przeprowadzić wywiady z wirusologami, wymyślić fabułę i napisać cały scenariusz. Po dziesięciu tygodniach musiała już być gotowa jego ostateczna wersja, bo trwał wyścig z konkurencją i nie było czasu na długie dopracowywanie tekstu.


Do projektu została szybko przypisana Jodie Foster skuszona bardzo ciekawą rolą doktor Nancy Jaxx. Wymarzonym reżyserem dla takiego filmu był wtedy Wolfgang Petersen któremu wysłano finalną wersję scenariusza „The Hot Zone”. Problem w tym, że dosłownie tego samego dnia dostał też scenariusz „Epidemii”. Po przeczytaniu obu doszedł do wniosku, że czasem życie nie pisze ciekawszych scenariuszy od fikcji i postawił na „Epidemię”. Ostatecznie ekipa od „The Hot Zone” dogadała się z Ridleyem Scottem, który sprowadził własnych scenarzystów. W efekcie, Hart, który odrobił wcześniej wszystkie potrzebne zadania domowe, stracił robotę. Scott zatrudnił Toma Topora (mającego na koncie scenariusz „Oskarżonych”). Do projektu dołączył też Robert Redford, któremu towarzyszył jego własny scenarzysta, Richard Friedenberg („Rzeka życia”), mający zadbać o to, żeby rola Jerry’ego Jaxxa została odpowiednio rozbudowana do potrzeb aktora jego formatu. Wszyscy zaczęli się nagle mieszać przy pisaniu tekstu: studio, Lynda Obst, ekipa Ridleya Scotta, Robert Redford, no i Jodie Foster, której postać zaczęła być powoli spychana na bok. Nikt się tam specjalnie nie lubił, wszyscy walczyli o wpływy, konflikty narastały, a Friedenberg w końcu się postanowił ewakuować z tego chaosu, wcześniej jednak ubłagał Harta, żeby ten wrócił do projektu i spróbował nad tym bajzlem jakoś zapanować.

Najwięcej problemów leżało jednak na barkach Obst, która każdego tygodnia, a nawet każdego dnia, ba, czasem to w każdej godzinie, odkrywała jakieś nowe pożary do ugaszenia, co wynikało z wrzącego połączenia różnych ambitnych osób i pośpiechu z jakim to wszystko było robione. Pewnego dnia nawet usłyszała w tajemnicy (od zaprzyjaźnionej agentki), że reżyser i scenarzysta „Epidemii” lecą właśnie do Roberta Redforda żeby zaoferować mu główną rolę w konkurencyjnym projekcie. Szybko zwąchała to też prasa, która i tak już żyła wyścigiem obu produkcji. Obst już tylko czekała na informację o odejściu Redforda, oczyma wyobraźni widząc też Jodie Foster, ewakuującą się z tego tonącego okrętu, co ostatecznie uwaliłoby projekt. Szczęśliwie dla niej Redford postanowił być wierny „The Hot Zone”. Gorzej, że następnie sprowadził sobie kolejnego scenarzystę, Paula Attanasio, który później miał dostać nominację do Oscara za film „Quiz Show” (wyreżyserowany zresztą przez Redforda). Attanasio dorzucił do historii wątek romansu pomiędzy postaciami granymi przez Foster i Redforda, czego kulminacją miał być gorący pocałunek w laboratorium znajdującym się w strefie zakażenia. Jodie Foster, która przecież dołączyła do projektu skuszona pierwotnym scenariuszem, poświęcającym dużo miejsca inteligentnej bohaterce walczącej ze śmiercionośnym wirusem, powiedziała tylko: „lol, nope” (no dobra, może niedosłownie) i wypisała z tego interesu. Nie był to ostatni raz, gdy zrezygnowała ze współpracy ze Scottem zniesmaczona poziomem scenariusza produkowanego przez niego filmu („Hannibal”). Z Obst aktorka natomiast pracowała kilka lat później przy „Kontakcie”, o którym się zresztą dowiedziała w momencie, gdy dostała wspomniany już scenariusz napisany przez Harta, co miało stanowić próbkę jego umiejętności.

Filmem próbowano zainteresować Meryl Streep (licząc na atrakcyjne komercyjnie powtórzenie duetu z „Pożegnania z Afryką”), ale gdy aktorka odkryła, że zdjęcia ruszają za kilka tygodni, a projekt wciąż jest w rozsypce to postanowiła zamiast tego wystąpić w „Co się wydarzyło w Madison County” Clinta Eastwooda. Niedługo później z roli zrezygnował też Redford, co ostatecznie dobiło projekt, który już od dawna balansował na granicy istnienia. Ridley Scott jeszcze próbował szczęścia w wytwórni Paramount, ale chociaż scenariusz pod wieloma względami był lepszy od „Epidemii”, co potwierdzili też ludzie z Paramount, no to jednak wydanie 40-50 milionów dolarów na realizację czegoś, co będzie konkurowało później w kinach z bardzo podobnym filmem, nie było zbyt kuszącą ofertą.


Producenci „Epidemii” złamali niepisaną zasadę w Hollywood, że jeżeli ktoś wydał kupę pieniędzy na prawa do jakiejś historii to nikt inny się jej później nie tyka. Nie dość, że zignorowali ten fakt i ruszyli z dalszymi pracami jakby nic się nie stało, no to jeszcze nie kryli się specjalnie z tym, że przeczytali wszystkie powstałe wersje scenariusza „The Hot Zone” z którego liczne elementy fabularne (pochodzące z wywiadów przeprowadzonych przez Harta) trafiły do finalnej wersji „Epidemii”. Rozważano oczywiście pozew, ale dział prawny Foxa uznał, że nie warto, bo nie mają wystarczająco mocnych dowodów do ugrania czegokolwiek w sądzie. Producenci „Epidemii” nie rozumieli problemu, tłumacząc się tym, że nikt nie może zastrzec sobie praw do opowiedzenia powszechnie znanej historii. W wygraniu tego wyścigu niewątpliwie pomogło im, że pracowali pod skrzydłami studia Warner, które w tamtym momencie mogło pochwalić się najdłużej panującym składem zarządu w całym Hollywood, co oczywiście wpływało na efektywność całego procesu decyzyjnego. Co nie znaczy, że nie mieli własnych problemów wynikających z pośpiechu w jakim podejmowano wszystkie decyzje kreatywne i realizacyjne, co generowało liczne spięcia pomiędzy ludźmi zaangażowanymi w projekt. Gdy tylko 20th Century Fox oficjalnie zrezygnowało z dalszych prac nad swoim filmem to zarząd Warnera postanowił wstrzymać się na rok z wchodzeniem na plan zdjęciowy i najpierw rozwiązać wszystkie sporne kwestie. Przede wszystkim to musieli ogarnąć chaotyczny scenariusz przy którym pracowało w sumie 15 (!) różnych ludzi.

„Epidemia” trafiła do kin wiosną roku 1995 i zebrała niecałe 190 milionów dolarów. Prezes Foxa, Peter Chernin, zadzwonił do Harta zaraz po zobaczeniu filmu i powiedział: „nie powinniśmy byli z tego rezygnować!”. Obaj panowie byli przekonani o tym, że zrobiliby o wiele lepszy film, który bez większego problemu obroniłby się w starciu z „Epidemią”.

Richard Preston, czyli autor artykułu „Crisis in the Hot Zone”, tak podsumował „Epidemię”:

„W ogóle nie była straszna. Mieli tam strupy, które wyglądały jak żelki. Krew dozowali chyba kroplomierzem. W prawdziwych przypadkach infekcji wirusem ebola mężczyźni wykrwawiali się przez sutki. Chciałbym zobaczyć Hoffmana wykrwawiającego się przez sutki.”

Żródło:
"Tales from Development Hell", David Hughes.